Toplayıcılar Nereden İzlenir?

Agnès Varda’nın “Toplayıcılar”ı, bir belgeselden çok, bir bakış açısının, bir dünya görüşünün samimi bir kaydı. 82 dakikalık bu süre boyunca Varda, kamerasını Fransız kırsalından şehir pazarlarına, sanat stüdyolarından çöplüklere çeviriyor. Film, ismini aldığı eylemin peşinde: patates tarlalarında artık kalmış ürünleri toplayanları, çöplerden ekmek çıkaranları, sanat için hurda malzeme biriktirenleri ve hatta kendi yaşlanan bedenini “toplayan” bir yönetmeni izliyoruz. Bu, yoksulluk üzerine bir inceleme değil; daha çok, tüketim toplumunun artıkları üzerinden bir varoluş ve etik sorgulaması.

Varda’nın anlatımı, filmi sıradan bir sosyal belgesel olmaktan çıkarıyor. Kendisi de bu toplayıcılar kervanına katılıyor; yolda bulduğu kalp şeklindeki patatesleri biriktiriyor, çöpten bulduğu kadranı olmayan bir saati duvarına asıyor. Bu kişisel dokunuş, filmi akademik bir tez olmaktan kurtarıp, izleyiciyle kurulan sıcak bir sohbete dönüştürüyor. Özellikle filmin en akılda kalan sahnelerinden birinde, olgun incirleri ağaçtan toplayıp yerken sarf ettiği sözler, Marksist teoriyi ezberden okumak yerine, gözlemlediği bir gerçeği sade bir dille ifade ediyor: “İyi olmak istemiyorlar.” Bu cümle, filmin tüm politik duruşunu özetliyor; açgözlülüğün ve israfın sınıfsal bir tercih olduğunu, sistemin bir kusuru değil, bilinçli bir seçimi olduğunu ima ediyor.

Film, toplumun dışına itilmiş insanlara, marjinallere ve sanatçılara duyduğu saygıyı da gizlemiyor. Varda, yasal olarak çöplükleri karıştıranları, yemek artıklarıyla geçinenleri ve bu eylemi bir yaşam biçimine dönüştürenleri, yargılamadan ve romantize etmeden gösteriyor. Onların hikayeleri, filmin ana iskeletini oluştururken, Varda’nın kendi sanat anlayışı ve ölümlülük üzerine düşünceleri bu iskeletin arasına ustaca örülüyor. Bu çok katmanlı yapı, izleyiciyi bir yolcu koltuğuna oturtuyor; usta bir kaptanın rehberliğinde, hem toplumsal bir gerçekliğe hem de kişisel bir yolculuğa tanıklık ediyoruz.

“Toplayıcılar”, sinemanın bir fikir taşıyıcısı ve bir empati aracı olarak gücünü hatırlatan, zamansız bir yapıt. İsrafın ve tüketimin normalleştiği bir çağda, filmin söyledikleri her geçen gün daha da anlamlı hale geliyor. Varda’nın keskin ama merhametli bakışı, izleyiciyi rahatsız etmekten çok, düşünmeye davet ediyor. Bu, sadece belgesel severlere değil, toplumsal meselelere duyarlı herkese hitap eden, sıcak ve zeki bir başyapıt. Türkiye’de DocAlliance Films platformunda izlenebilir.