Uygunsuzlar Nereden İzlenir?

John Huston’ın 1961 tarihli “Uygunsuzlar”, sinema tarihinin en melankolik vedalarından birine sahne olur. Clark Gable’ın son, Marilyn Monroe’nun ise yarım kalan filmi olan bu yapım, klasik Vahşi Batı kodlarını kullanarak aslında o kodların çöküşünü anlatır. Nevada’nın kavurucu çöllerinde geçen hikâye, boşanmak için kasabaya gelen Roslyn’in (Monroe), yaşını almış kovboy Gay (Gable) ile tanışmasıyla başlar. Ancak bu bir aşk hikâyesinden çok, kaybolan değerlerin ve yalnız insanların hikâyesidir.

Film, Roslyn’in etrafında dönen üç erkeğin (Gay, Guido ve Perce) vahşi atları yakalayıp köpek maması şirketine satma planını merkeze alır. Bu plan, aslında Amerikan rüyasının neye dönüştüğünün acı bir alegorisidir: Özgürlüğün simgesi olan atlar, artık bir meta haline gelmiştir. Huston, bu çelişkiyi gözümüze sokmadan, karakterlerin konuşmalarına ve bakışlarına yedirir. Monroe’nun kırılganlığı, Gable’ın yorgun karizması ve Montgomery Clift’in içine kapanık huzursuzluğu, filmin her karesine sinen bir yalnızlık duygusu yaratır. Bu üçlü, birbirlerine tutunmaya çalışan ama her seferinde kum gibi akan hayatların temsilcisidir.

“Uygunsuzlar”ı izlerken bir westernin aksiyonunu beklemeyin; bu, daha çok bir karakter dramasıdır. Diyaloglar uzun, durağan ve yer yer rahatsız edicidir. Özellikle Monroe’nun “vahşi atları yakalamak yerine salıverseler” dediği sahne, filmin etik tartışmasının kalbini oluşturur. Huston, bu tartışmayı izleyiciye dayatmaz; sadece karakterlerin çaresizliğini gösterir. Görüntü yönetmeni Russell Metty’nin siyah-beyaz çöl manzaraları, bu çaresizliği neredeyse şiirsel bir düzleme taşır. Film, 124 dakikalık süresi boyunca tempo değiştirmez; aksine, izleyiciyi kendi iç dünyasına hapseder.

Bu yapım, sinema tarihinde bir dönemin kapanışını temsil eder. Gable’ın kalp krizi geçirmeden önceki son performansı, Monroe’nun ise setteki zorluklarına rağmen ortaya koyduğu en olgun oyunculuklardan biri olarak kabul edilir. “Uygunsuzlar”, mutlu son vaat etmeyen, aksine hayatın acı gerçekliğini yüzümüze vuran bir film. Eğer western türünün klişelerinden sıkıldıysanız ve karakter odaklı, hüzünlü bir sinema deneyimi arıyorsanız, bu film tam size göre. Türkiye’de dijital platformlarda dönemsel olarak yer alsa da, fiziksel medyada veya film festivallerinin klasik gösterimlerinde bulmak mümkün; ayrıca çeşitli çevrimiçi kiralama servislerinde de erişilebilir.