Beş Engel Nereden İzlenir?

Jørgen Leth’in 1967 tarihli kısa filmi “Kusursuz İnsan”ı bilenler bilir; bir kutu içinde zarif bir kadın ve erkeğin, dışarıdan gelen sorularla tanımlandığı, insan doğasına soğukkanlı ve mesafeli bakan bir yapıttır. “Beş Engel” ise bu filmin, Lars von Trier’in zekice ve biraz da sadistçe kurguladığı beş farklı kurala göre yeniden çekilme hikâyesi. Von Trier, Leth’e her seferinde yeni bir kısıtlama getirir: örneğin filmi Küba’da, hiçbir kurgu hilesi olmadan çekmek ya da her karede bir soruyu yanıtlamak zorunda kalmak gibi. Leth bu engelleri aştıkça, oyunun kuralları daha da karmaşıklaşır ve iki yönetmen arasındaki sessiz çekişme, filmin asıl konusu haline gelir.

Belgesel ile deneysel sinemanın sınırında gezinen bu yapım, bir yandan sanatsal yaratım sürecinin ne kadar esnek (ya da inatçı) olabileceğini sorgularken, diğer yandan iki yaratıcı zihin arasındaki güç mücadelesini gözler önüne serer. Leth’in her yeni versiyonda kendi estetik anlayışını koruma çabası, filmi sadece bir meydan okuma değil, aynı zamanda sinema tarihine göz kırpan bir deneme haline getiriyor. Sinema kuramına, yönetmenlik pratiğine ve sanatın sınırlarına ilgi duyanlar için oldukça verimli bir izlek. Ancak klasik anlatı yapısı arayan izleyiciyi yorabilir; film, bir ders kitabı gibi değil, daha çok entelektüel bir oyun gibi ilerliyor.