Evrensel Dil Nereden İzlenir?

Matthew Rankin’in “Evrensel Dil”i, adı gibi iddialı ama asla yükten kaçmayan bir yapım. Film, üç farklı hikâyeyi – karda donmuş bir para bulup onu buz kütlesinden kurtarmaya çalışan iki kız çocuğu, Winnipeg’de kafası karışık turistlere rehberlik eden Massoud ve Quebec’teki işinden istifa edip annesiyle yola çıkan Matthew – birbirine örüyor. Ancak bu örgü, klasik anlatıların aksine zaman ve mekân kavramlarını bilinçli olarak bulanıklaştırıyor. Tahran’ın karlı sokakları ile Kanada’nın soğuk şehirleri arasında gidip gelen film, izleyiciyi sürekli bir oryantasyon bozukluğu içinde tutuyor. Bu bozukluk, filmin en büyük gücü: çünkü “neredeyiz” sorusunun cevabı hiçbir zaman net değil ve bu belirsizlik, hikâyenin gerçeküstü dokusunu besliyor.

Filmin komedi anlayışı, günlük hayatın absürtlüğünden besleniyor. Karakterlerin ciddi ciddi yaptıkları basit işler, kameranın sakin ve mesafeli duruşuyla birleşince kendiliğinden bir mizah doğuyor. Özellikle iki kız çocuğunun parayı buzdan çıkarma çabası, hem masum hem de tuhaf bir kararlılıkla ilerliyor. Bu sahnelerde diyalog neredeyse ikinci planda; jestler, bakışlar ve soğuğun fiziksel varlığı anlatıyı taşıyor. Rankin, bu sessiz anlarda dramın da tohumlarını ekiyor: kaybolmuşluk hissi, iletişim kuramama ve aidiyet arayışı, gülümseten sahnelerin altından sızan temalar olarak beliriyor.

“Evrensel Dil”i izlerken bir yandan da dilin kendisi üzerine düşünüyorsunuz. Farklı dillerin iç içe geçtiği, karakterlerin birbirini anlamakta zorlandığı ama yine de bir şekilde iletişim kurabildiği anlar, filmin ismine gönderme yapıyor. Bu, sadece Farsça ve Fransızca arasındaki bir geçiş değil; aynı zamanda görsel bir dilin, jestlerin ve ortak deneyimlerin evrenselliği üzerine bir deneme. Film, bu yönüyle izleyiciye entelektüel bir oyun sunuyor ama asla didaktikleşmiyor. Hikâye akarken, siz de bu dil oyununun bir parçası oluyorsunuz ve belki de en keyifli tarafı, filmin sizi bu oyuna dahil etme biçimi.

89 dakikalık süresi boyunca tempo hiç düşmüyor; her sahne, bir sonraki bağlantıyı kurmak için ipuçları veriyor. Ancak bu ipuçları, izleyiciyi tek bir doğru cevaba götürmüyor; aksine, hikâyenin katmanlarını açık bırakıyor. Bu da filmi, ilk izleyişte tamamen çözülmek yerine üzerinde düşünülen bir yapıma dönüştürüyor. Eğer alışılmışın dışında, sakin ama zihinsel olarak uyarıcı bir sinema deneyimi arıyorsanız, “Evrensel Dil” tam size göre. Türkiye’de MUBI platformunda izlenebilir.