Mondo cane n. 2 Nereden İzlenir?

Gualtiero Jacopetti ve Franco Prosperi’nin imzasını taşıyan “Mondo cane n. 2”, 1963 yapımı ilk filmin devamı niteliğinde. Ancak bu bir devam filminden çok, aynı meraklı ve rahatsız edici gözün dünyaya yeniden odaklanması gibi. Belgesel türünün sınırlarını zorlayan bu yapım, “mondo” (dünya) filmleri olarak bilinen alt türün en önemli örneklerinden. İzleyiciyi, dünyanın dört bir yanındaki ritüellere, geleneklere ve insan doğasının en uç noktalarına doğru bir yolculuğa çıkarıyor. Bu yolculuk, rahatsız edici olduğu kadar büyüleyici; tanıdık olmadığı kadar da gerçek.

Film, kurgusal bir anlatıya yaslanmıyor. Bunun yerine, farklı coğrafyalardan derlenmiş görüntüleri art arda diziyor. Bir yanda dini törenlerin çığlıkları, diğer yanda günlük hayatın sıradan ama bir o kadar tuhaf ritüelleri. Jacopetti’nin kamerası, Batı’nın “medeni” gözünden bakmadığına dair bir tavır takınıyor; daha çok, izleyiciyi kendi önyargılarıyla yüzleştiren bir ayna işlevi görüyor. Bu yönüyle film, sadece bir belgesel değil, aynı zamanda bir kültür eleştirisi. Ancak bu eleştiri, yargılayıcı bir dilden ziyade, gözlemci ve hatta yer yer alaycı bir tonda ilerliyor. Bu da filmi, dönemi için oldukça cesur ve sıra dışı kılıyor.

Korku janrına dahil edilmesi tesadüf değil. Filmdeki korku, kanlı sahnelerden ya da doğaüstü öğelerden gelmiyor. Asıl korku, insanın kendine ve kendi türüne yaptıklarından doğuyor. İzleyici, ekranda gördüğü bazı ritüeller karşısında irkilebilir, hatta rahatsız olabilir. Ancak bu rahatsızlık, filmin etkisini azaltmıyor; aksine, izleme deneyimini daha da derinleştiriyor. Görüntülerin üzerine yerleştirilen müzikler ve anlatıcının yorumları, atmosferi iyice yoğunlaştırıyor. Bu yönüyle “Mondo cane n. 2”, sadece izlenen değil, hissedilen bir film. 102 dakikalık süresi boyunca, ekrandan kopmak neredeyse imkânsız.

Günümüzde bu tür filmler, etik tartışmaların odağında yer alıyor. Ancak döneminin koşulları düşünüldüğünde, “Mondo cane n. 2” sinema tarihinde önemli bir yere sahip. Belgesel sinemanın sınırlarını zorlaması, kurgu ve müzik kullanımındaki yaratıcılığıyla dikkat çekiyor. Eğer sıradan belgesellerden sıkıldıysanız, izleyiciyi rahatsız eden ama aynı zamanda düşündüren bu yapım, sinema tarihinin en sıra dışı örneklerinden biri olarak karşınıza çıkacak. Türkiye’de Cultpix platformunda izlenebilir.